ಪದ್ಯ (poem) · ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯ
ಪಠ್ಯFull text
ಅಭ್ಯಾಸexercises from the textbook
Model answers — a guide, not the only correct wording. Check with your teacher.
I. ಪದಗಳ ಅರ್ಥ :
ಅಂಗ - ದೇಹದ ಭಾಗ.
ಕಂಗು - ಅಡಿಕೆ
ಕೂಡಲ ಕೋಣೆ - ಪಡಸಾಲೆ; ಮೊಗಸಾಲೆ.
ಚಿನ್ನದ - ಬಂಗಾರದ
ಬಾನು - ಆಕಾಶ
ಮೂಡಣ - ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು
ರಂಗಸ್ಥಳ - ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳ.
ಶೃಂಗಾರ - ನವರಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಎಳೆಯವ - ಚಿಕ್ಕವ; ಸಣ್ಣವ.
ಕಿರೀಟ - ಮುಕುಟ
ಕೊಳೆ - ಹೊಲಸು; ಕಸ.
ನೆತ್ತರು - ರಕ್ತ
ಮಾಡಿನ - ಛಾವಣಿಯ; ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ.
ಮೆತ್ತು - ಹಚ್ಚು; ಬಳಿ.
ರಂಗು - ಬಣ್ಣ
ಸಾರು - ಹೇಳು
II. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು :
ಅ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.
೧. ರವಿ ಮೂಡುವಾಗ ಯಾರೊಡನೆ ಜಗಳಾಡುವನು?
Answerರವಿ ಮೂಡುವಾಗ ಕತ್ತಲೊಡನೆ ಜಗಳಾಡುವನು.
೨. ರವಿ ಎಲ್ಲಿ ಕುಣಿದಾಡುವನು?
Answerರವಿ ಮೂಡಣ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಣಿದಾಡುವನು.
೩. ರವಿ ಏನನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಶೃಂಗಾರದ ತಲೆ ಎತ್ತುವನು?
Answerರವಿ ಬಿಸಿಲ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಶೃಂಗಾರದ ತಲೆ ಎತ್ತುವನು.
೪. ರವಿ ಯಾವು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ರಂಗನು ಮೆತ್ತುವನು?
Answerರವಿ ತೆಂಗು, ಅಡಿಕೆ, ತಾಳೆ, ಬಾಳೆ ಮರಗಳಿಗೆ ರಂಗನು ಮೆತ್ತುವನು.
೫. ಚಿನ್ನದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವ ರವಿ ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೆ?
Answerಚಿನ್ನದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವ ರವಿ ಹೊಳೆಯುವನು.
೬. ರವಿ ಬಾನೊಳು ಸಣ್ಣಗೆ ಕಾಣುವುದು ಯಾವಾಗ?
Answerರವಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿದಾಗ ಬಾನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗೆ ಕಾಣುವನು.
ಆ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಎರಡು-ಮೂರು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.
೧. ಮೂಡಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ಉದಯಿಸುವುದನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
Answerಕವಿ ರವಿಯು ಮೂಡುವಾಗ ಕತ್ತಲೆಯೊಡನೆ ಜಗಳಾಡುತ್ತಾ, ಮೂಡಣ ದಿಕ್ಕಿನ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಣಿದಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೨. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ರಂಗನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
Answerಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಮರಗಳಿಗೆ ರಂಗು ಮೆತ್ತುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾಡಿನ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೩. ಎಳೆಯ ರವಿ ಕೂಡಲ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವೇನು?
Answerಎಳೆಯ ರವಿ ಕೂಡಲ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕತ್ತಲೆಯ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
೪. ಮೇಲಕ್ಕೇರಿದ ರವಿ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವೇನು?
Answerಮೇಲಕ್ಕೇರಿದ ರವಿ, ಏರಿದವನು ಚಿಕ್ಕವನಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾನೆ.
ಇ) ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪದವನ್ನು ಆರಿಸಿ ತುಂಬಿರಿ.
೧. ರವಿ ಕತ್ತಲೊಡನೆ .....................
Answerಜಗಳಾಡುವನು
ಅ) ಕುಣಿದಾಡುವನು
ಬ) ನಡೆದಾಡುವನು
ಕ) ಮರೆದಾಡುವನು
ಡ) ಜಗಳಾಡುವನು
೨. ರವಿ ..................... ರಂಗಸ್ಥಳದಲಿ ನೆತ್ತರು ಮಾಡುವನು.
Answerಮೂಡಣ
ಅ) ಮೂಡಣ
ಬ) ಪಡುವಣ
ಕ) ತೆಂಕಣ
ಡ) ಬಡಗಣ
೩. 'ತೆಂಗಿನ ಕಂಗಿನ' ಈ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ .....................
Answerತೆಂಗು-ಅಡಿಕೆ
ಅ) ತೆಂಗು-ಅಡಿಕೆ
ಬ) ತೆಂಗು-ಬಾಳೆ
ಕ) ತೆಂಗು-ಕಾಯಿ
ಡ) ತೆಂಗು-ಮಾವು
೪. ರವಿ, ಏರಿದವನು ..................... ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾತನು ಸಾರುವನು.
Answerಚಿಕ್ಕವ
ಅ) ದೊಡ್ಡವ
ಬ) ಗಟ್ಟಿಗ
ಕ) ಮೆತ್ತಗೆ
ಡ) ಚಿಕ್ಕವ
೫. ಬಾನೊಳು ಏರಿದ ರವಿ ..................... ತೋರುವನು.
Answerಸಣ್ಣಗೆ
ಅ) ಸಣ್ಣಗೆ
ಬ) ಬೆಳ್ಳಗೆ
ಕ) ನುಣ್ಣಗೆ
ಡ) ತಣ್ಣಗೆ
ಈ) 'ಅ' ಪಟ್ಟಿಗೆ 'ಬ' ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ.
'ಅ' ಪಟ್ಟಿ
ಅ) ಕತ್ತಲೊಡನೆ
Answerಜಗಳಾಡುವನು
ಆ) ಶೃಂಗಾರದ
Answerತಲೆ ಎತ್ತುವನು
ಇ) ಅಂಗಕೆ
Answerರಂಗನು ಮೆತ್ತುವನು
ಈ) ಚಿನ್ನದ ಗೆರೆಯನ್ನು
Answerಎಳೆಯುವನು
ಉ) ಬಾನೊಳು
Answerಸಣ್ಣಗೆ ತೋರುವನು
'ಬ' ಪಟ್ಟಿ
೧) ಸಣ್ಣಗೆ ತೋರುವನು .................................
Answerಬಾನೊಳು ಸಣ್ಣಗೆ ತೋರುವನು
೨) ಎಳೆಯುವನು .................................
Answerಚಿನ್ನದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವನು
೩) ಜಗಳಾಡುವನು .................................
Answerಕತ್ತಲೊಡನೆ ಜಗಳಾಡುವನು
೪) ರಂಗನು ಮೆತ್ತುವನು .................................
Answerಅಂಗಕೆ ರಂಗನು ಮೆತ್ತುವನು
೫) ತಲೆ ಎತ್ತುವನು .................................
Answerಶೃಂಗಾರದ ತಲೆ ಎತ್ತುವನು
III. ಭಾಷಾಭ್ಯಾಸ :
ಅ) ಈ ಪದಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.
೧. ಮೂಡಣ : ............................................................................................
Model sentenceಮೂಡಣ: ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಮೂಡಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಟದ ಮೈದಾನವಿದೆ.
೨. ಕುಣಿದಾಡು : ............................................................................................
Model sentenceಕುಣಿದಾಡು: ನಾನು ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಡನೆ ಕುಣಿದಾಡುತ್ತೇನೆ.
೩. ಮೆತ್ತು : ............................................................................................
Model sentenceಮೆತ್ತು: ಅಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಸುಣ್ಣ ಮೆತ್ತಿದಳು.
೪. ಏರು : ............................................................................................
Model sentenceಏರು: ನಾನು ಮರವನ್ನು ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.
೫. ಸಾರು : ............................................................................................
Model sentenceಸಾರು: ಶಿಕ್ಷಕರು ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು ಸಾರಿದರು.
ಆ) ಈ ಪದಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದಕೋಶ ನೋಡಿ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
೧. ರವಿ ....................... .......................
೨. ಮೂಡಣ ....................... .......................
೩. ಕಿರೀಟ ....................... .......................
೪. ನೆತ್ತರು ....................... .......................
೫. ಬಾನು ....................... .......................
ಇ) 'ಉದಯರಾಗ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಾಸ ಪದಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಮಾದರಿ : ರವಿ - ಕವಿ
....................... - .......................
Answerಮೂಡುವನು - ಜಗಳಾಡುವನು
....................... - .......................
Answerಎತ್ತುವನು - ಮೆತ್ತುವನು
....................... - .......................
Answerಎಳೆಯುವನು - ತೊಳೆಯುವನು
....................... - .......................
Answerಏರುವನು - ತೋರುವನು
ಈ) ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಮಾದರಿ : ಕತ್ತಲೊಡನೆ = ಕತ್ತಲು + ಒಡನೆ
೧. ಜಗಳವಾಡು = .................... + ....................
Answerಜಗಳವಾಡು = ಜಗಳ + ಆಡು
೨. ಕುಣಿದಾಡು = .................... + ....................
Answerಕುಣಿದಾಡು = ಕುಣಿ + ಆಡು
೩. ಚಿಕ್ಕವನಿರಬೇಕು = .................... + ....................
Answerಚಿಕ್ಕವನಿರಬೇಕು = ಚಿಕ್ಕವನು + ಇರಬೇಕು
ಉ) ಮಾದರಿಯಂತೆ ಸಂಬಂಧಪಡದ ಪದವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಬರೆಯಿರಿ.
ಮಾದರಿ : ಸಾರು, ಹೇಳು, ಕೇಳು, ನುಡಿ. (ಕೇಳು)
೧. ಸೂರ್ಯ, ರವಿ, ಚಂದ್ರ, ದಿನಕರ. (...................)
Answerಸೂರ್ಯ, ರವಿ, ಚಂದ್ರ, ದಿನಕರ. (ಚಂದ್ರ)
೨. ಕಿರೀಟ, ಹಾರ, ರುಮಾಲು, ಮುಕುಟ. (...................)
Answerಕಿರೀಟ, ಹಾರ, ರುಮಾಲು, ಮುಕುಟ. (ರುಮಾಲು)
೩. ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಂಗಾರ, ಚಿನ್ನ, ಸ್ವರ್ಣ. (...................)
Answerಬೆಳ್ಳಿ, ಬಂಗಾರ, ಚಿನ್ನ, ಸ್ವರ್ಣ. (ಬೆಳ್ಳಿ)
೪. ಆಕಾಶ, ಮೋಡ, ಬಾನು, ನಭ. (...................)
Answerಆಕಾಶ, ಮೋಡ, ಬಾನು, ನಭ. (ಮೋಡ)
ಊ) ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ.
೧. ಮೂಡಣ - ಮೂಡುವ ....................... .......................
Answerಮೂಡಣ - ಪೂರ್ವ; ಮೂಡುವ - ಉದಯಿಸುವ
೨. ಎಳೆಯುವ - ಎಳೆಯವ ....................... .......................
Answerಎಳೆಯುವ - ಎಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ; ಎಳೆಯವ - ಚಿಕ್ಕವನು
೩. ಬಂಗಾರ - ಶೃಂಗಾರ ....................... .......................
Answerಬಂಗಾರ - ಚಿನ್ನ; ಶೃಂಗಾರ - ಅಲಂಕಾರ
೪. ತೊಳೆ - ಹೊಳೆ ....................... .......................
Answerತೊಳೆ - ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸು; ಹೊಳೆ - ಪ್ರಕಾಶಿಸು
ಪೂರಕ ಓದು
ಮುಂಗೋಳಿ ಕೂಗ್ಯಾವು ಮೂಡು ಕೆಂಪೇರ್ಯಾವು
ಸ್ವಾಮಿ ನನ್ನಯ್ಯ ರಥವೇರಿ | ಬರುವಾಗ
ನಾವೆದ್ದು ಕೈಯ ಮುಗಿದೇವು ||
ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವರ್ಣ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗದ ಕವಿಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದ ಎಲ್ಲಾ ಕವಿಗಳು ಒಂದಿಲ್ಲೊಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರೇ, ಬರೆದವರೇ! ಅಂತೆಯೇ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿಗಂತ ಕೆಂಪಗಿರುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯದೇ ಅರ್ಥಗಳಿರುತ್ತವೆ. 'ಎಲವೋ ಮಾನವ, ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಅಮೂಲ್ಯ ದಿನವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ವ್ಯರ್ಥ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡಿದೆಯಲ್ಲ' ಎಂದು ರವಿ ಕೆಂಪಗೆ ಮುಖಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೋಪದಿಂದ ಪಡುವಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಂಗತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಗಂತ ಕೆಂಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸುವುದುಂಟು.